Węzeł

Fundacja Lwów i Kresy Południowo - Wschodnie we współpracy z Ambasadą RP w Estonii zorganizowała 9 grudnia 2024 r. w dworku Viimsi, niedaleko Tallina koncert „Chopin – Wars – Komeda” w mistrzowskim wykonaniu światowej klasy pianistki, Leny  Ledoff. Zebrani mogli usłyszeć w jazzowej interpretacji utwory Chopina m.in.: Mazurka D-dur, Poloneza c-moll, Nokturn b-moll, Walca a-moll; Warsa m.in.: Już nie zapomnisz mnie; Komedy m.in.: Moja Ballada, Szara kolęda, Rosemary’s baby, a także w autorskiej interpretacji pianistki wybrane utwory Szpilmana, Piaf, Brela, Pazzolli. Koncert został zagrany na należącym do 1940 roku do wybitnej Polki, Marii Kruszewskiej – Laidoner, historycznym fortepianie Becker’a.

Koncertowi towarzyszyła wystawa „Stroje ludowe II Rzeczypospolitej”. W Polsce okresu międzywojnia istniało największe bogactwo strojów ludowych na świecie. Niektóre stroje poprzez dobór barw i haftu, umiejętność łączenia tkaniny z metalem były ewenementem w skali świata, m.in. huculski, łowicki. Bogactwo międzywojennego stroju ludowego znajdowało odzwierciedlenie w najlepszych pracach wybitnych polskich malarzy: Chełmońskiego, Wyczółkowskiego, Grottgera. Z wystawy został wydany katalog.

Koncert i wystawa były częścią organizowanego corocznie przez Ambasadę Polską w Estonii - Salonu Urodzinowego Marii Kruszewskiej-Laidoner. W trakcie uroczystości wręczana jest nagroda (żabot Marii Kruszewskiej) dla Estonki zasłużonej dla budowania mostów między Polską i Estonią i pielęgnowania dziedzictwa Marii Kruszewskiej- Laidoner. W tym roku „żabot” otrzymała Anne Erm, propagatorka polskiej muzyki, muzyków i kompozytorów w Estonii.

Na zakończenie uroczystości odbyło się spotkanie integracyjne. Na spotkanie licznie przybył korpus dyplomatyczny z całego  świata. Opowieściom o związkach Polski i Estonii, wzajemnej sympatii, a także podobieństwach w funkcjonowaniu państwowości, towarzyszyły kresowe przysmaki, przywiezione z Polski.

Maria Kruszewska – urodzona 1888 r. w Kruszewie. Pianistka, żona generała Johana Laidonera, pierwsza dama przedwojennej Republiki Estońskiej. Przyszłego męża, współtwórcę państwowości estońskiej, Johana Laidonera poznała w 1904 w Wilnie. W 1911 wzięli ślub. W kwietniu 1939 odbyła wraz z mężem oficjalną wizytę w Polsce. Po okupacji Estonii przez Armię Czerwoną, 19 lipca 1940 małżeństwo zostało początkowo deportowane przez NKWD w głąb ZSRR, do Penzy, następnie aresztowane. Po 1956 roku władze sowieckie zezwoliły jej na powrót do Estonii. Zmarła 12 listopada 1978 w Jämejala. 

Johan Laidoner - estoński polityk, dyplomata i wojskowy. Podpułkownik Armii Imperium Rosyjskiego (do 1918 r.) oraz generał i Naczelny Wódz Armii Estońskiej. W czasie wojny estońsko-bolszewickiej (1918-1920) przeprowadził udaną kontrofensywę, która wyparła oddziały bolszewików z terytorium Estonii. W latach 1920–1929 deputowany do Zgromadzenia Państwowego. Od 1922 do 1929 reprezentant Republiki Estońskiej w Lidze Narodów. W 1925 z jej ramienia mediował w konflikcie iracko-tureckim o okręg Mosulu. Na krótko powrócił do armii, by 1 grudnia 1924 stłumić inspirowany przez ZSRR pucz komunistów w Tallinnie. W 1934 na prośbę premiera Estonii Konstantina Pätsa wprowadził rządy wojskowe, by powstrzymać przejęcie władzy przez quasi-faszystowski ruch wabsów. Laidoner, 19 lipca 1940, został aresztowany przez NKWD i deportowany wraz z żoną na zesłanie. Zmarł 13 marca 1953 we Włodzimierzu na Syberii. Został pochowany we wspólnej mogile na cmentarzu więziennym. Jego szczątków dotychczas nie odnaleziono. Generał Johan Laidoner został odznaczony przez Polskę Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski oraz Orderem Orła Białego. 

Dworek w Viimsi - był letnią rezydencja generała Johana Laidonera i Marii Kruszewskiej. Obecnie znajduje się tam Estońskie Muzeum Wojny – Muzeum Generała Laidonera, gromadzące m.in. pamiątki po małżeństwie Marii i Johana, którzy mieszkali w dworku od 1923 roku, aż do ich aresztowania i deportacji w 1940 r. przez władze sowieckie. 

Projekt był finansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczpospolitej Polskiej w konkursie „Polonia i Polacy za granicą 2024– wydarzenia i inicjatywy polonijne”.